“Sürdürülebilirlik”, “karbon nötrlüğü”, “çevresel sosyal sorumluluk”…
Bu kelimeler son 10 yılda kurumsal iletişimin vazgeçilmezleri haline geldi. Şirketlerin yıllık raporlarında, CEO’ların konuşmalarında, hatta sosyal medya paylaşımlarında karşımıza çıkıyorlar. Ancak bu sözcüklerin arkasındaki eylemlere baktığımızda, çoğu zaman boşlukla karşılaşıyoruz.
Sürdürülebilirlik, birçok CEO için stratejik bir pazarlama aracına dönüştü. Şirketler çevre dostu imajlarını ön plana çıkararak tüketici güvenini kazanmaya, yatırımcıları cezbetmeye ve kamuoyunu etkilemeye çalışıyorlar. Fakat bu sürecin en çarpıcı çelişkisi, bu vizyonu çizenlerin yani CEO’ların ve üst düzey yöneticilerin kendi karbon ayak izlerini görmezden gelmeleri.
Sorumluluk adil mi?
Birçok şirkette sürdürülebilirlik stratejileri, çalışanların davranışlarını değiştirmeye odaklanıyor. Ofiste kâğıt kullanımını azaltmak, geri dönüşüm kutularını kullanmak, toplu taşıma veya bisikletle işe gelmek, evden çalışma günlerinde enerji tasarrufu yapmak… Bu uygulamalar elbette değerli ve önemli. Ancak soru şu: Bu değişiklikler, şirketin karbon ayak izinin ne kadarını etkiliyor?
Gerçek şu ki, bir şirketin karbon emisyonunun çoğunluğu genellikle %70-90’ı tedarik zinciri, üretim süreçleri, lojistik, enerji kullanımı ve yatırım kararları gibi stratejik alanlardan kaynaklanıyor. İşte tam da bu noktada karar alma yetkisi CEO’larda ve yönetim kurullarında toplanıyor. Çalışanlardan ofiste geri dönüşüm yapmasını beklerken, CEO’ların özel jetlerle seyahat etmesi, lüks konutlarda yaşaması ve karbon yoğun yatırımları onaylaması büyük bir çelişki yaratıyor.
CEO’ların kişisel ve profesyonel karbon ayak izi, sıradan bir çalışanınkinden katbekat fazla olabilir. İşte bazı somut örnekler;
- Özel jet kullanımı: Birçok CEO, zaman verimliliği ve güvenlik gerekçeleriyle özel jet kullanıyor. Ancak bir özel jetin saatte ürettiği karbon emisyonu, ekonomi sınıfı bir uçuşun onlarca katı. Üstelik bu seyahatler sıklıkla kısa mesafe ve toplu taşıma seçenekleri mevcutken tercih ediliyor.
- Lüks konutlar ve çoklu mülkiyet: CEO’ların çoğu, malikanelerde yaşıyor. Birden fazla ev sahibi olanlar, her birinin ısıtma, soğutma ve bakımından kaynaklanan emisyonları yönetmek zorunda. Bu yaşam tarzı, sürdürülebilirlik vaatleriyle ne kadar örtüşüyor?
- Karşılıklı yönetim kurulu üyelikleri ve seyahatler: CEO’lar genellikle birkaç şirketin yönetim kurulunda yer alıyor. Bu, uluslararası seyahatler, lüks konaklamalar ve karbon yoğun etkinlikler anlamına geliyor. Her toplantı, binlerce kilogram CO2’ye mal olabiliyor.
- Yatırım kararları: CEO’ların onayladığı yatırımlar, şirketin uzun vadeli karbon ayak izini belirliyor. Fosil yakıt projelerine yapılan yatırımlar, karbon yoğun tedarik zincirleri ve sürdürülebilir olmayan üretim tesisleri tüm bunlar yönetim kurulu masasında kararlaştırılıyor.
Şirketler çevre dostu imajlar yaratırken operasyonel değişikliklere yatırım yapmaktan kaçınıyorlar. Bu, tüketicileri ve yatırımcıları yanıltan ve de çevre sorunlarının çözümünü geciktiren bir strateji. Örneğin, bir petrol şirketinin CEO’su sürdürülebilirlik konferanslarında yenilenebilir enerjiden bahsedebilir, ancak şirketin bütçesinin sadece küçük bir yüzdesi bu alana ayrılırken büyük çoğunluğu fosil yakıt arama ve üretimine gidebilir.
Liderlik mi, tutarsızlık mı?
Gerçek liderlik, eylemlerle ölçülür. CEO çalışanlarından sürdürülebilirlik bilincine sahip olmalarını istiyorsa, önce kendi yaşam tarzını ve kararlarını sorgulamalıdır.
- Kişisel karbon hesaplaması: CEO’ların kişisel ve profesyonel karbon ayak izlerini şeffaf şekilde hesaplayıp açıklamaları. Bu, şirketin genel raporlamasından ayrı, bireysel bir muhasebe.
- Özel jetten vazgeçmek: Gereksiz özel jet kullanımını sonlandırmak ve ticari uçuşları tercih etmek. Acil durumlar dışında, toplu taşıma veya video konferans kullanımını teşvik etmek.
- Yaşam tarzı değişiklikleri: Daha küçük, enerji verimli konutlara geçmek; çoklu mülkiyeti azaltmak; kişisel tüketim alışkanlıklarını sürdürülebilirlik ilkelerine göre düzenlemek.
- Kararların sorgulanması: Yatırım, tedarik ve üretim kararlarında karbon maliyetini birincil kriter olarak kullanmak. Kârlılık ve sürdürülebilirlik arasında tercih yapılması gerektiğinde, çevresel etkiyi önceliklendirmek.
- Şeffaflık ve hesap verebilirlik: Gerçek değişim için şeffaflık şart. CEO’ların karbon ayak izleri, şirketin finansal raporları kadar detaylı ve denetlenebilir şekilde kamuoyuna açıklanmalı. Yatırımcılar, tüketiciler ve çalışanlar, liderlerinin yaşam tarzlarının şirketin sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu olup olmadığını sorgulama hakkına sahip.
Bazı ileri görüşlü şirketler, CEO’ların kişisel karbon hedeflerini kendi performans değerlendirmelerine dahil etmeye başladı. Bu, sadece sembolik bir adım değil, kurumsal kültürde köklü bir değişimin de işareti. Çünkü çalışanlar, liderlerinin yaşam tarzına bakarak şirketin değerlerinin ne kadar ciddi olduğunu anlarlar.
Sonuç olarak sürdürülebilirlik, gerçek bir yaşam tarzı ve karar alma biçimi olmalıdır. CEO’lar, şirketlerinin karbon ayak izinden sorumlu oldukları gibi, kişisel ayak izlerinden de sorumludurlar. Çalışanlara “geri dönüşüm yapın” demek kolaydır; ancak gerçek liderlik, “Ben önce kendi yaşam tarzımı değiştiriyorum” demektir.
CEO’lar sürdürülebilirliği sadece bir pazarlama stratejisi olarak görmeye devam ederlerse, kamuoyunun güvenini kaybetmeye mahkûmdurlar. Tüketiciler artık yeşil yıkamaya karşı daha bilinçli, çalışanlar ise sözde değerlerle eylem arasındaki uçurumu daha iyi görüyor. Gerçek değişim, üst yönetimin aynaya bakmasıyla başlar.
Gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak istiyorsak, sürdürülebilirlik masadan inmeli, CEO’ların ofisinden çıkmalı ve hayatlarının her alanına yayılmalıdır. Söz uçar, eylem kalır. Ve bu eylem, en tepeden başlamalıdır.
“Liderlik, başkalarının izlemesini istediğin yolda yürümektir.”
