Erkek giyimi üzerine biraz konuşunca konu dönüp dolaşıp aynı yere geliyor: Takım elbise pahalı mı, kumaşı nereden, markası ne? Oysa işin aslı yalnızca kumaşta ya da etikette bitmiyor. Bir takım elbisenin insana yakışması, hatta insanın karakterini tamamlaması gerekiyor. Bunun için de biraz bilgi, biraz zevk, bolca emek ve tabii ki iyi bir terzi lazım.
Milord Style House’un kurucusu Namık Gökçeer’le sohbet ederken erkek giyiminin bugünkü halinden ısmarlama terziliğin geleceğine, Türkiye’deki zanaatkârlıktan Avrupa pazarına açılma planlarına kadar pek çok konuyu konuştuk. Laf lafı açtı, kumaşlara baktık, yakaları inceledik, kasketleri denedik. Bir de gördük ki erkek giyimi sandığımızdan çok daha derin bir mesele.
Önce fiyatlardan başlayalım. Milord’da ısmarlama bir takım elbisenin başlangıç fiyatı 150 bin lira. Damatlıkta ise rakam 180 bin ila 210 bin lira arasında değişiyor. İlk duyduğunuzda insanın aklına ister istemez “Bir takım elbise bu kadar eder mi?” sorusu geliyor. Ama Namık Gökçeer’in anlattıklarını dinleyince meseleye biraz daha farklı bakıyorsunuz. Çünkü burada hazır bir kalıbın içine birkaç ölçü eklemekten söz etmiyoruz. Kumaşın seçilmesinden vücut yapısının analizine, ceketin omuzundan iliklerine kadar kişiye özel bir üretimden bahsediyoruz.
Gökçeer’in müşterileri iki gruba ayrılıyor. Bir tarafta kumaşı, dokumayı, terziliği bilen ve yıllardır ısmarlama giyim tercih edenler var. Diğer tarafta ise merak edip ilk kez bu deneyimi yaşamak isteyenler. İkinci grup genellikle zamanla işin müdavimi oluyor. Hatta Gökçeer, bugüne kadar yalnızca damatlık diktirmek için gelenler dışında kendilerini bırakıp giden bir müşterileri olmadığını söylüyor. Bu da azımsanacak bir veri değil.
Terzilikte mesele makine değil, el emeği
Milord Style House’un dört kişilik bir atölyesi bulunuyor. İki kişi sürekli çalışıyor, diğer iki kişi ise ihtiyaç halinde destek veriyor. Gökçeer’in anlattığına göre geleneksel ısmarlama terzilikte ana dikişler dışında işin büyük bölümü elde yapılıyor. Tela işlemesi, astar birleştirmeleri, cep açılışları ve ilikler… Bunların her biri ustalık istiyor. Özellikle elde ilik açabilen usta sayısının bir elin parmaklarını geçmediğini söylüyor.
Türkiye’de el işçiliğinin güçlü olduğunu teslim ediyor ama bir soruna da dikkat çekiyor: Terzilikte kullanılan yöntemlerin bir bölümü hâlâ 1950’li ve 1960’lı yılların bilgisiyle ilerliyor. Gökçeer’in sözünü ettiği “Mercan Metodu” da bunlardan biri. Ona göre mesele yalnızca iyi dikiş yapmak değil, değişen vücut yapılarına ve günümüzün giyim anlayışına uygun kalıplar geliştirebilmek.
Burada verdiği örnek oldukça dikkat çekici. Standart bir terzi, kilolu bir müşterinin ceketini çoğu zaman aşağı doğru düz indirerek hazırlıyor. Sonuçta ortaya insanın silüetini daha da geniş gösteren, tabiri caizse bidon gibi bir görüntü çıkıyor. Oysa Gökçeer’e göre vücut ne kadar toplu olursa olsun bel hattındaki doğal formu ortaya çıkarmak mümkün. Doğru kesimle insanın silüeti uzuyor, kıyafet de vücudun kusurlarını örtmek yerine doğru oranları öne çıkarıyor.
Yani mesele yalnızca ölçü almak değil, o ölçünün arkasındaki vücudu okuyabilmek.
10 müşterinin 10’u da ikna oluyor
Namık Gökçeer’e “Size gelen 10 müşteriden kaçı sizinle çalışmaya karar veriyor?” diye sordum. Cevabı hiç tereddütsüz: “10’u.”
Elbette bu cevabın arkasında yalnızca iyi kumaş ya da şık bir mağaza yok. Gökçeer’in en önemli enstrümanının bilgi olduğunu özellikle vurgulaması boşuna değil. Müşterinin ne bildiğine, ne istediğine ve neye ihtiyaç duyduğuna göre farklı bir iletişim kuruyor. Kendi ifadesiyle, “Ben terzi değilim neticede.” Ama terzinin ne yapması gerektiğini anlatabilecek kadar işin tekniğini biliyor.
Zaten bu işe de bir anda girmemiş. 1982 yılında Vakko’da, Vitali’nin yetiştirdiği son ekiplerden birinin içinde çalışma hayatına başlamış. 1999’a kadar Vakko’da kalmış. Ardından Orjin Holding’in transferiyle Hugo Boss’un Türkiye’deki perakende yapılanmasını organize etmiş. Daha sonra yeniden Vakko’ya dönerek W markası üzerinde çalışmış. 2010’da profesyonel hayatı bırakıp kendi işini kurmaya karar vermiş.
Ancak erkek giyimini ve marka yönetimini bilmenin terzilik için tek başına yeterli olmayacağını düşünmüş. Yurt dışından kaynak kitaplar getirtmiş, yaklaşık iki yıl terziliğin teorisini çalışmış. İstanbul’da farklı terzilere takım elbise diktirmiş. Sonunda kendi yaklaşımını anlayan ustalarla çalışmaya başlamış. Bugün de kuruluşundan beri aynı ustalarla yoluna devam ediyor.
Atölyenin kapasitesi haftada 8-10 ürün, ayda en fazla 30-35 takım elbise. Yıllık üretim ise 300-400 takım civarında. Hazır kumaşlardan veya stoklarında bulunan Loro Piana’nın 150’lik kumaşlarından seçim yapıldığında teslimat üç hafta içinde yapılabiliyor. Gökçeer, normal şartlarda ısmarlama bir takım elbisenin üç ila dört haftada tamamlanabileceğini söylüyor. Süreçte iki prova yapılıyor; ilkinde vücudun yapısı, omuz düşüklükleri, sırt ve duruş farklılıkları belirleniyor. İkinci provada ise ürün son haline yaklaştırılıyor.
Türkiye’den Düsseldorf’a uzanan plan
Sohbetin en dikkat çekici başlıklarından biri de yurt dışı planlarıydı. Gökçeer, Türkiye’de iş yapmanın giderek zorlaştığını, müşterinin çoğu zaman fiyat pazarlığına odaklandığını ve verilen emeğin karşılığının yeterince alınamadığını düşünüyor. Bu nedenle Türkiye’de yeni bir şube açmak yerine ikinci adımı yurt dışında atmayı planlıyor.
İlk hedef Almanya. Özellikle Düsseldorf’un lüks alışveriş merkezi olarak öne çıkan Königsallee bölgesine odaklanmış durumda. Ardından Frankfurt, Viyana ve Zürih geliyor. İngiltere ve İtalya gibi terzilik geleneği güçlü pazarlara girmek ise ona göre hem daha zor hem de daha maliyetli.
Almanya tercihi tesadüf değil. Gökçeer’in araştırmasına göre ülkede made-to-measure, yani mevcut bir kalıp üzerinden ölçüye göre uyarlanan üretim yaygın. Ancak geleneksel anlamda baştan sona kişiye özel hazırlanan bespoke terzilik oldukça sınırlı. Milord’un burada hem made-to-measure hem de bespoke hizmeti sunarak bir boşluğu değerlendirebileceğini düşünüyor. Üstelik Düsseldorf’ta network kulüpleri ve iş bağlantıları üzerinden müşteri çevresi oluşturmanın da mümkün olduğunu söylüyor.
Gökçeer’in yaklaşımı şu: Butik bir işe başlayacaksanız en alt segmentten yukarı çıkmaya çalışmak yerine, doğrudan üst segmentten başlamak daha doğru. Bu nedenle hedefini de Düsseldorf’un lüks müşteri kitlesi üzerine kuruyor.
Siyahın tahtı sallanıyor, lacivert geliyor
Erkek giyiminde renk meselesine de değindik. Türkiye’de uzun yıllar siyah takım elbisenin neredeyse tek seçenek olarak görülmesini Gökçeer de doğru bulmuyor. Siyahın daha çok düğün ve cenaze gibi özel kullanımlara yakıştığını, günlük hayatta lacivert ve antrasitin çok daha doğru tercihler olduğunu düşünüyor.
Son yıllarda yaşanan dönüşümün arkasında kumaş üreticilerinin de etkisi var. Birkaç yıl önce ortaya çıkan “New Black” akımıyla siyah ve lacivert ipliklerin birlikte kullanıldığı, siyaha yakın lacivert kumaşlar öne çıkmış. Bu geçişin ardından şimdi “Blue Wave” olarak adlandırılan geniş bir lacivert koleksiyon dönemi yaşanıyor.
Gökçeer’e göre ilk takım elbise için en doğru renk aslında antrasit. Çünkü antrasit, ten ve saç rengi fark etmeksizin pek çok erkeğe uyum sağlayabiliyor. Lacivert ise gündüzden geceye geçişte sunduğu kullanım kolaylığı nedeniyle güçlü bir alternatif.
İtalya ile Türkiye’yi karşılaştırdığımızda ise ilginç bir değerlendirme yaptı. Türk terzilerinin el işçiliğini çok başarılı buluyor. Ancak İtalyanların renk, kumaş ve kombinasyon konusundaki gözünün daha gelişmiş olduğunu düşünüyor. Bunun kültürel bir tarafı da var. Floransa’da dolaşırken insanın beslendiği sanat ve estetikle İstanbul’da, örneğin Fatih’te karşılaştığı tarihsel birikim aynı değil. İki coğrafyanın verdiği ilham farklı.
Pitti Uomo için de artık eski heyecanını taşımadığını söylüyor. Geçmişte üç gününü geçirdiği fuardan son ziyaretinde dört saatte ayrılmış. Fuarın giderek gösterişe dönüştüğünü düşünüyor. Orada renkli kıyafetleriyle fotoğraf çektirmek için bir araya gelenleri ise “peacock”, yani tavus kuşları olarak tanımlıyor.
Kravatı da takım elbise kadar ciddiye almak lazım
Türkiye’de erkek giyiminin en zayıf halkalarından biri de aksesuarlar. Özellikle kravat konusunda seçeneklerin tekdüze olduğunu düşünüyor Gökçeer. Kendisi kravat koleksiyonları için İtalya’nın Como kentine giderek desen ve kumaş seçiyor, üretimi ise Türkiye’de yaptırıyor.
Bu noktada Bursa ipekçiliğinin gerilemesine üzülüyor. Vakko döneminde Mehmet Yılmaz İpek’le çalıştıklarını, dar dokuma tezgâhlarında çok farklı desenlerde kravatlar üretilebildiğini anlatıyor. Bugün o üretim kabiliyetinin büyük ölçüde kaybolduğunu söylüyor. Oysa iyi bir kravat, takım elbisenin tamamlayıcısı olmanın çok ötesinde, kişinin giyim anlayışını ortaya koyan önemli bir parça.
Gömlek tarafında ise kişiye özel üretime ilginin iyi olduğunu belirtiyor. Hatta bir kez ısmarlama gömlek ya da takım elbise konforunu yaşayan birinin hazır giyime dönmesinin zor olduğunu düşünüyor. Kendi tasarladığı ve Milord adını verdiği yaka da bu yaklaşımın bir parçası. Kent yaka formundaki tasarım, kravatla kullanıldığında kravatı iyi taşıyor; kravatsız kullanıldığında ise ceketin içine kaçmıyor.
Kasket satışlarının da iyi gittiğini, damatlık siparişlerinin ise ağırlıklı olarak nisan, mayıs ve haziran aylarında geldiğini ekliyor.
Sohbetin sonunda şunu düşündüm: Erkek giyimi, Türkiye’de hâlâ çoğu zaman markaya ve fiyata sıkıştırılıyor. Oysa iyi giyinmek, pahalı bir etiketi taşımaktan ibaret değil. Kumaşı tanımak, vücudunu bilmek, doğru rengi seçmek ve en önemlisi kendine yakışanı bulmak gerekiyor.
Namık Gökçeer’in ısrarla üzerinde durduğu konu da bu. Bir takım elbise yalnızca ölçü alınarak dikilmiyor; insanın duruşuna, vücuduna ve karakterine göre şekilleniyor. Belki de ısmarlama terziliği yeniden değerli kılan asıl mesele tam olarak bu: Herkesin aynı görünmeye çalıştığı bir dünyada, insanın kendine ait bir tarzının olması.

