Umut Çelik / Business World Global Yazı İşleri Müdürü
Türkiye’de zun süredir yaşadığımız tabloyu tek bir cümle özetliyor: Fiyatlar Dubai, maaşlar asgari. Hem de abartısız…
Bir yanda market reyonlarında, kiralarda, faturalarda dünya metropollerini yakalayan, hatta yer yer geçen fiyatlar… Diğer yanda asgari ücretle yaşamaya çalışan milyonlar. Aradaki makas sadece rakamların soğukluğunda değil; hayatın gerçekliğinde, sofraların küçülmesinde, umutların daralmasında hissediliyor.
Maaşlar koşmuyor, fiyatlar uçuyor
Asgari ücret, adı üzerinde: “asgari”, yani en alt sınır. Ama ülkede çalışanların önemli bir kısmı bu “en alt sınır” ile hayata tutunmaya çalışıyor. Kira, gıda, ulaşım, eğitim derken, maaş daha elde sayılırken tükeniyor. Bu durum artık sadece dar gelirlinin değil, geniş bir orta sınıfın da sorunu.
Buna karşılık fiyatlar öyle bir hızla yükseliyor ki, sanki Dubai Marina’da gökdelen dairesi kiralıyoruz, Dubai Mall’da alışveriş yapıyoruz. Oysa gerçekte milyonlarca insan ay sonunu getirebilmek için kalem kalem harcama yapmak zorunda.
“Ayağını yorganına göre uzat” devri kapandı
Eskiden büyüklerin öğüdü buydu. Fakat bugün geldiğimiz noktada, orta boy bir yorganın altına bile uzanacak ayak kalmadı. İnsanlar tasarruf ederek değil, vazgeçerek yaşıyor. Sosyal hayattan, tatilden, hobilerden, hatta sağlıklı beslenmekten…
Ve belki de en acısı: insanlar çalışarak daha iyi bir hayat kurabileceklerine olan inancını kaybediyor.
Asgari ücret zammı çözüm mü, sorun mu?
Tam da bu noktada sık sık başvurulan bir yöntem devreye giriyor: Asgari ücrete zam. İlk bakışta kulağa adil geliyor. Çünkü geçinemeyen, ezilen, daralan milyonlara bir nefes borcun var. Ancak gerçek şu ki, bu yöntem artık yapısal bir çözüm olmaktan çıktı.
Asgari ücret artıyor, işveren maliyetleri yükseliyor, bunun faturası fiyat etiketlerine yansıyor. Market, restoran, kira, hatta en basit hizmetler bile yeniden zamlanıyor. Yani verilen zam, daha cebe girmeden raflarda eriyor. Sonra tekrar zam yapılıyor… Kısır bir döngü.
Açık konuşalım:
Sürekli asgari ücret zammı yaparak enflasyonu durduramayız.
Hatta çoğu zaman tam tersine, ateşe biraz daha benzin dökmüş oluyoruz.
Bu yaklaşım; üretimde verimlilik, gelir dağılımında adalet, vergi düzeni, istihdam yapısı gibi gerçek sorunları perdelemekten başka bir işe yaramıyor.
Ve bir de işin “ahlak” tarafı var
Buraya kadar devlet politikalarını konuştuk.
Ama bir de başka acı gerçek var:
Fırsatı ganimet bilen esnaf!
Elbette herkes değil. Ekmeğini alın teriyle kazanan binlerce dürüst insan var.
Ama ne yazık ki, aralarına karışan bir grup var ki, kriz dönemini kazanç fırsatı sanıyor.
Dolar yükselmese zam yapıyorlar, yükselince bir daha yapıyorlar.
Maliyet düşse bile etiket düşmüyor.
Aynı ürüne her hafta yeni fiyat yazılıyor.
Ve sonra da “Biz ne yapalım, piyasa böyle” deniyor.
Kusura bakmasınlar ama bu piyasa değil, ahlak sorunu.
Bir kilo domatesi lüks ürüne çeviren sadece enflasyon değil;
vicdanını kenara bırakıp vatandaşı “müşteri” değil “av” gibi gören zihniyet.
Bu ülkede dar gelirli nefes alamazken, bazıları kâr oranlarını ikiye katlamayı başarı öyküsü olarak anlatıyor. Bu mudur esnaflık? Bu mudur ahilik kültürü?
Krizi fırsata çevirmek, insanın zor gününü istismar etmektir.
Adına ne derseniz deyin: doğru değildir.
Bu böyle nereye kadar?
Ekonomik sıkıntı, sadece rakamlardan ibaret değildir. Toplumsal huzuru, adalet duygusunu, güveni ve gelecek hayalini doğrudan etkiler. Bugün yaşadığımız tam olarak budur.
İnsanlar adil bir gelir dağılımı, emeğin değerinin korunması ve insanca yaşamayı mümkün kılan bir ücret talep ediyor. Fakat bunun yolu sürekli asgari ücret zammı ilan etmekten değil; enflasyonu gerçekten düşürmekten, vergiyi adil toplamak, üretimi güçlendirmek ve fırsatçıyı cezalandırmaktan geçiyor.
Eğer fiyatlar Dubai seviyesine çıkıyorsa, maaşların da insani seviyede olması gerekir. Ama unutmayalım: Ücretleri şişirip fiyatları daha da şişirerek bu denge kurulmaz. Kalıcı olan; istikrar, adalet ve güven duygusudur.
Ve buna bir şey daha ekleyelim:
Ahlak.
Ekonomi sadece kağıt üzerindeki rakamlar değildir;
insanın insanla kurduğu ilişkinin aynasıdır.
Bugün o aynaya baktığımızda gördüğümüz tablo iç açıcı değil.Ama hâlâ geç değil.
Yeter ki birileri sadece fiyatları değil, vicdanları da denetlemeyi hatırlasın.
