Umut Çelik / Business World Global Yazı İşleri Müdürü
Resmi Gazete’de yayımlanan kararla yurt dışından yapılan gümrüksüz alışveriş limiti kaldırıldı. Daha düne kadar 30 Euro altındaki alışverişlerde uygulanan gümrük muafiyeti artık yok. Karar teknik gibi görünebilir; ama etkisi son derece siyasi, ekonomik ve toplumsal.
Kararın hemen ardından iş dünyasından alkış sesleri yükseldi. TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu ve sosyal medyadan büyük bir linç kampanyasına maruz kalan İTO Başkanı Şekib Avdagiç ve benzeri isimler, düzenlemenin “yerli üreticiyi ve esnafı koruyacağını” savundu.
Kulağa hoş geliyor. Ancak sormak gerekiyor: Hangi esnafı, neye karşı koruyoruz?
Ve işin en dikkat çekici kısmına gelelim. Bu karar gerçekten “küçük esnafı” mı koruyor, yoksa pazarı çoktan ele geçirmiş, turuncu logosuyla bilinen, Çinli sermayenin gölgesindeki büyük bir e-ticaret platformunun alanını mı temizliyor?
Yurt dışındaki ucuz ürünlere erişim kesilirken, aynı ürünlerin yerli pazarda hangi platform üzerinden, hangi komisyonlarla, hangi fiyatlarla satılacağı hiç mi hesaba katılmadı? Tüketicinin doğrudan yurt dışına ulaşması engellenirken, araya konan dev dijital aracılar gerçekten masum mu?
Türkiye’de tüketici neden yurt dışındaki bir siteden 10–20 Euro’luk bir ürün sipariş eder? Macera olsun diye mi? Hayır. Aynı ürünün Türkiye’de ya hiç bulunmaması ya da “yerli ve milli” etiketinin arkasına saklanarak üç-dört katı fiyata satılması yüzünden.
Burada hakkı teslim etmek gerekir: Devlet açısından bakıldığında bu kararın tamamen temelsiz olduğu da söylenemez. Yurt dışından parça parça gelen milyonlarca küçük gönderi, vergi kaybı yaratıyor; denetimsiz ürünler tüketici güvenliği açısından risk barındırıyor; kayıt dışı ticaret büyüyor. Devletin, bu alanı düzenlemek istemesi anlaşılabilir. Ancak sorun tam da burada başlıyor: Düzenlemek başka, tüm yükü vatandaşa yıkmak başka şeydir.
Asıl konuşulması gereken gerçek şudur:
Bu ülkede sorun, yurt dışından gelen ucuz ürünler değil; fırsatçılığı alışkanlık haline getirmiş bir ticaret düzenidir.
Asıl konuşulması gereken gerçek tam da burada yatıyor: Bu ülkede sorun, yurt dışından gelen ucuz ürünler değil; fırsatçılığı alışkanlık haline getirmiş bir ticaret anlayışı.
Döviz yükselir, etiketler anında değişir. Döviz düşer, etiketler yerinden kımıldamaz. Kira bahanedir, enerji bahanedir, vergi bahanedir. Ama iş tüketicinin lehine bir düzenlemeye gelince herkes bir ağızdan “esnaf bitiyor” diye feryat eder. Oysa biten esnaf değil, tüketicinin sabrıdır.
TOBB ve İTO gibi kurumlar gerçekten esnafı düşünüyorsa, önce şu sorulara cevap vermelidir:
Aynı ürün neden Almanya’da 5 Euro, Türkiye’de 25 Euro?
Neden internetten alınan basit bir elektronik parça “lüks tüketim” muamelesi görüyor?
Neden rekabet, kalite ve fiyat konuşulmuyor da çözüm olarak hep yasaklar, vergiler, duvarlar öneriliyor?
Bu karar, üretimi teşvik eden bir sanayi politikası değildir. Bu karar, rekabet edemeyenleri rekabetten muaf tutma girişimidir. Verimsizliği, pahalıcılığı ve kötü hizmeti koruma altına almaktır.
Gerçek şu ki; tüketiciyi zorla pahalıya mahkûm ederek yerli üretim gelişmez. Esnaf, müşterisini seçenekleri kısıtlayarak değil; güven kazanarak, makul fiyatla, kaliteli hizmetle korur.
Bugün yapılan şey, küresel enflasyonla boğuşan vatandaşa “Sen pahalıya razı olacaksın” demektir. Bu, ekonomi politikası değil; kolaycılıktır.
İş dünyası temsilcileri, kısa vadeli alkışlar yerine uzun vadeli güveni düşünmelidir. Çünkü unutulmamalı: Tüketicinin alternatifi her zaman vardır. Ama tüketicisini kaybeden bir esnafın geleceği yoktur.
Ahlak düzelmeden, ticaret de düzelmez. Allah bizi ‘sözde’ yerli ve milli esnaftan şimdilik korusun. Amin.
